ทฤษฎี

ทฤษฎีพัฒนาการเชาวน์ปัญญาของเพียเจท์ ( Piaget s Theory Of Intellectual Development )

 

                เพียเจท์ ( Piaget ) เชื่อว่า คนเราทุกคนตั้งแต่เกิดมามีความพร้อมที่จะมีปฎิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม และโดยธรรมชาติแล้วมนุษย์เป็นผู้พร้อมที่จะมีกริยากรรม หรือเริ่มกระทำก่อน (Active ) นอกจากนี้ เพียเจท์ ถือว่ามนุษย์เรามีแนวโน้มพื้นฐานที่ติดตัวมาตั้งแต่กำเนิด ดังนี้

                1.การจัดรวบรวม ( Organization ) หมายถึง การจัดและรวบรวมกระบวนการต่างๆ ภายในเข้าเป็นระบบอย่างต่อเนื่องกัน เป็นระเบียบและมีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ตราบเท่าที่มีปฎิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม

                2.การปรับตัว ( Adaptation ) หมายถึง การปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อม เพื่ออยู่ในสภาพสมดุล การปรับตัวประกอบด้วยกระบวนการ 2 อย่าง คือ

1. การซึมซาบหรือดูดซึมประสบการณ์ ( Assimilation ) จะเป็นกระบวนการซึ่งเกิดก่อน คือ เมื่อเด็กมี Interaction กับสิ่งใดก็จะมีการดูดซึมภาพหรือเหตุการณ์ต่างๆ เข้าไปตามประสบการณ์ของแต่ละคน และเด็กจะแสดงพฤติกรรมต่อสิ่งใหม่ ดังเช่นที่เคยมีประสบการณ์ เพราะ คิดว่า สิ่งใหม่นี้เป็นส่วนหนึ่งของประสบการณ์เดิม เช่น เด็กเล็กอายุประมาณ 1 ขวบเมื่อได้ของสิ่งใดมา จะเอาเข้าปากกัด หรือเขย่าเล่น แม้แต่เราเอาแท่งแม่เหล็กให้เด็ก ก็จะแสดงพฤติกรรมต่อแท่งแม่เหล็กนั้น เหมือนดังที่แสดงต่อสิ่งอื่น คือ กัดหรือเขย่า นั่นคือ แสดงพฤติกรรมตามประสบการณ์เดิม ฉะนั้น ลักษณะที่เด็กมีปฏิกิริยาต่อสิ่งเร้าใดๆ ตามประสบการณ์เดิม เรียกว่า การดูดซึม

2.การปรับเปลี่ยน ( Accommodation ) เป็นความสามารถในการปรับตัว ความเข้าใจกับสิ่งแวดล้อมใหม่ หรือเป็นการเปลี่ยนความคิดเดิมให้สอดคล้องกับสิ่งใหม่ เช่น เด็กที่เราเอาแม่เหล็กให้ครั้งแรกเด็กจะมีปฏิกิริยากับแม่เหล็ก เหมือนกับที่เคยแสดงต่อของเล่นที่คุ้นเคยต่างๆ คือ กัดหรือเขย่า หรืออาจเคาะเล่น หรือโยนเล่นให้เกิดเสียง และโดยบังเอิญเด็กพบคุณสมบัติเฉพาะตัวของแม่เหล็ก คือ สามารถดูดเหล็กได้ ฉะนั้น เด็กจะมีการปรับความเข้าใจเดิมที่มีต่อเหล็กแท่งนั้นว่า ไม่ใช่ไว้ดูดหรือกัดหรือโยนเล่น แต่เด็กจะลองใช้เหล็กแท่งนั้นไปดูดสิ่งต่างๆ ทั่วๆไป เพื่อดูว่าเหล็กแท่งนั้นจะดูดอะไรได้บ้าง  พฤติกรรมที่เปลี่ยนไป เนื่องจากเด็ก มีการปรับตัวความเข้าใจเดิม เพื่อให้สอดคล้องกับสิ่งใหม่ นั้นคือ การปรับเปลี่ยน

เพียเจท์ ถือว่าเด็กทุกคนที่ตั้งแต่เกิดมาพร้อมที่จะปฏิสัมพัธ์กับสิ่งแวดล้อม และปฏิสัมพันธ์นี้ ทำให้เกิดพัฒนาการทางสติปัญญา เพีเจท์ แบ่งองค์ประกอบทางสติปัญญาว่ามี 4 องค์ประกอบ คือ

1.วุฒิภาวะ ( Maturation ) เพียเจท์ กล่าวว่า คือ การเจริญเติบโตด้านสรีรวิทยา โดยเฉพาะเส้นประสาทและต่อมไร้ท่อ มีส่วนสำคัญในการพัฒนาสติปัญญา หรือจะต้องมีประสบการณ์หรือสิ่งแวดล้อม ให้เหมาะสมกับความพร้อมหรือวัยของเด็ก

2.ประสบการณ์ ( Experience ) ทุกครั้งที่คนเรามีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม ก็จะเกิดประสบการณ์ แบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ

2.1 ประสบการณ์ที่เนื่องมาจากปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติ

2.2 ประสบการณ์เกี่ยวกับการคิดหาเหตุผลและทางคณิตศาสตร์

3. การถ่ายทอดวามรู้ทางสังคม ( Social Transmission ) คือ การที่พ่อแม่ ครูและคนที่อยู่รอบตัวเด็กจะถ่ายทอดความรู้ให้เด็ก

4. กระบวนการพัฒนาสมดุล ( Equilibration ) หรือการควบคุมพฤติกรรมของตนเอง ซึ่งอยู่ในตัวของแต่ละบุคคล เพื่อจะปรับความสมดุลของพัฒนาการทางสติปัญญาขั้นต่อไปขั้นหนึ่งที่สูงกว่า โดยใช้กระบวนการซึมซาบประสบการณ์ และปรับโครงสร้างทางสติปัญญา

ทฤษฎีการเรียนรู้ทฤษฎีพัฒนาการทางสติปัญญาของเพียเจต์ มีสาระสรุปได้ดังนี้

1. พัฒนาการทางสติปัญญาของบุคคลเป็นไปตามวัยต่าง ๆ เป็นลำดับขั้น ดังนี้

                1.1 ขั้นประสาทรับรู้และการเคลื่อนไหว ( Sensori Motor Stage) ขั้นนี้เริ่มตั้งแต่แรกเกิดจนถึง 2ปี

                1.2 ขั้นก่อนปฏิบัติการคิด ( Preoperational Stage) ขั้นนี้เริ่มตั้งแต่อายุ 2-7 ปี แบ่งออกเป็นขั้นย่อยอีก 2 ขั้น คือ
                                1.2.1 ขั้นก่อนเกิดสังกัป ( Preconceptual Thought ) เป็นขั้นพัฒนาการของเด็กอายุ 2-4ปี
                                1.2.2 ขั้นการคิดแบบญาณหยั่งรู้ นึกออกเองโดยไม่ใช้เหตุผล (Intuitive Thought) เป็นขั้น พัฒนาการของเด็ก อายุ 4-7 ปี

                1.3 ขั้นปฏิบัติการคิดด้านรูปธรรม(Concrete Operation Stage) ขั้นนี้จะเริ่มจากอายุ 7-11ปี

                1.4 ขั้นปฏิบัติการคิดด้วยนามธรรม(Formal Operational Stage) ขั้นนี้จะเริ่มจากอายุ 11-15ปี

สิ่งที่เป็นนามธรรมพัฒนาการทางการรู้คิดของเด็กในช่วงอายุ6 ปีแรกของชีวิต ซึ่งเพียเจต์ ได้ศึกษาไว้เป็นประสบการณ์ สำคัญที่เด็กควรได้รับการส่งเสริม มี 6 ขั้น ได้แก่

                                1.4.1 ขั้นความรู้แตกต่าง (Absolute Differences) เด็กเริ่มรับรู้ในความแตกต่างของสิ่งของที่มองเห็น
                               1.4.2 ขั้นรู้สิ่งตรงกันข้าม (Opposition) ขั้นนี้เด็กรู้ว่าของต่างๆ มีลักษณะตรงกันข้ามเป็น 2 ด้าน เช่น มี-ไม่มี หรือ เล็ก-ใหญ่
                                1.4.3 ขั้นรู้หลายระดับ ( Discrete Degree) เด็กเริ่มรู้จักคิดสิ่งที่เกี่ยวกับลักษณะที่อยู่ตรงกลางระหว่างปลายสุดสองปลาย เช่น ปานกลาง น้อย
                                1.4.4 ขั้นความเปลี่ยนแปลงต่อเนื่อง ( Variation ) เด็กสามารถเข้าใจเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของสิ่งต่างๆ เช่น บอกถึงความเจริญเติบโตของต้นไม้                                                              

                                1.4.5  ขั้นรู้ผลของการกระทำ ( Function) ในขั้นนี้เด็กจะเข้าใจถึงความสัมพันธ์ของการเปลี่ยนแปลง
                                1.4.6 ขั้นการทดแทนอย่างลงตัว (Exact Compensation ) เด็กจะรู้ว่าการกระทำให้ของสิ่งหนึ่งเปลี่ยนแปลง ย่อมมีผลต่ออีกสิ่งหนึ่งอย่างทัดเทียมกัน

2. ภาษาและกระบวนการคิดของเด็กแตกต่างจากผู้ใหญ่

3. กระบวนการทางสติปัญญามีลักษณะดังนี้

3.1 การซึมซับหรือการดูดซึม ( assimilation )

3.2 การปรับและจัดระบบ ( accommodation )

3.3 การเกิดความสมดุล (equilibration )

การนำไปใช้ในการจัดการศึกษา/ การสอน

             เมื่อทำงานกับนักเรียน ผู้สอนควรคำนึงถึงพัฒนาการทางสติปัญญาของนักเรียนดังต่อไปนี้

1. นักเรียนที่มีอายุเท่ากันอาจมีขั้นพัฒนาการทางสติปัญญาที่แตกต่างกันนักเรียนแต่ละคนจะได้รับประสบการณ์2 แบบคือ

1.1 ประสบการณ์ทางกายภาพ (physical experiences )

1.2 ประสบการณ์ทางตรรกศาสตร์ ( Logicomathematical experiences )

2. หลักสูตรที่สร้างขึ้นบนพื้นฐานทฤษฎีพัฒนาการทางสติปัญญาของเพียเจต์ ควรมีลักษณะดังต่อไปนี้คือ

-- เน้นพัฒนาการทางสติปัญญาของผู้เรียน

--เสนอการเรียนการเสนอที่ให้ผู้เรียนพบกับความแปลกใหม่

-- เน้นการเรียนรู้ต้องอาศัยกิจกรรมการค้นพบ

-- เน้นกิจกรรมการสำรวจและการเพิ่มขยายความคิดในระหว่างการเรียนการสอน

--ใช้กิจกรรมขัดแย้ง (cognitive conflict activities)

3. การสอนที่ส่งเสริมพัฒนาการทางสติปัญญาของผู้เรียนควรดำเนินการดังต่อไปนี้

-- ถามคำถามมากกว่าการให้คำตอบ

-- ครูผู้สอนควรจะพูดให้น้อยลง และฟังให้มากขึ้น

-- ควรให้เสรีภาพแก่นักเรียนที่จะเลือกเรียนกิจกรรมต่าง ๆ

--เมื่อนักเรียนให้เหตุผลผิด ควรถามคำถามหรือจัดประสบการณ์ให้นักเรียนใหม่ เพื่อนักเรียนจะได้แก้ไขข้อผิดพลาดด้วยตนเอง

--ชี้ระดับพัฒนาการทางสติปัญญาของนักเรียนจากงานพัฒนาการทางสติปัญญาขั้นนามธรรมหรือจากงานการอนุรักษ์ เพื่อดูว่านักเรียนคิดอย่างไร

--ยอมรับความจริงที่ว่า นักเรียนแต่ละคนมีอัตราพัฒนาการทางสติปัญญาที่แตกต่างกัน

--ผู้สอนต้องเข้าใจว่านักเรียนมีความสามารถเพิ่มขึ้นในระดับความคิดขั้นต่อไป

--ตระหนักว่าการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นเพราะจดจำมากกว่าที่จะเข้าใจ เป็นการเรียนรู้ที่ไม่แท้จริง ( pseudo learning ) 

4. ในขั้นประเมินผล ควรดำเนินการสอนต่อไปนี้

 --มีการทดสอบแบบการให้เหตุผลของนักเรียน

--พยายามให้นักเรียนแสดงเหตุผลในการตอนคำถามนั้น ๆ

 --ต้องช่วยเหลือนักเรียนทีมีพัฒนาการทางสติปัญญาต่ำกว่าเพื่อนร่วมชั้น